07 · rekomendacje KIRP
Przewodnik po Rekomendacjach KIRP
Spis treści
Rekomendacje dotyczące korzystania przez radców prawnych z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji wydała Krajowa Izba Radców Prawnych w Warszawie w 2025 r., a drugie wydanie w 2026 r. Drugie wydanie miało premierę na Kongresie LegalTech & Cyber 2026 zorganizowanym przez Izbę, a KIRP poinformowała o niej 5 listopada 2026 r. W zespole drugiego wydania byli ze strony samorządu dr hab. Dominik Lubasz, dr Maciej Tąkiel i ja, a przy pierwszym dr Damian Flisak i ja. Ze strony rynku przy obu wydaniach pracowały osoby z Microsoft sp. z o.o. oraz prawnicy kancelarii Sołtysiński Kawecki & Szlęzak. Oba wydania słowem wstępnym opatrzył Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych.
Dokument ma dwie części. Pierwsza wyjaśnia pojęcia i porządkuje przepisy, które trzeba mieć z tyłu głowy, czyli ochronę danych osobowych, AI Act, prawo autorskie, ogólne regulacje umowne, odpowiedzialność za produkty wadliwe, cyberbezpieczeństwo, przepisy o zawodzie radcy prawnego i postępowanie karne. Omawia też korzyści, wyzwania i ryzyka korzystania z AI przez prawników. Druga to dwadzieścia cztery rekomendacje w trzech grupach. Całość zamykają załączniki, w tym wskazówki o formułowaniu poleceń dla narzędzia, lista sprawdzająca przed wdrożeniem narzędzia i wzór rejestru wykorzystywanych narzędzi AI.
Drugie wydanie przygotowano, bo po roku korzystanie z AI stało się codziennością większości radców prawnych, technologia rozwija się bardzo dynamicznie, także w stronę pracy z agentami, a doszły nowe regulacje, przede wszystkim AI Act i zmieniający go Cyfrowy Omnibus. Opisy funkcji narzędzi, warunków licencyjnych i zasad przetwarzania danych odpowiadają stanowi z 22 października 2026 r., więc przed wdrożeniem narzędzia trzeba je sprawdzić w aktualnej dokumentacji i w umowie z dostawcą. Przy każdym powołaniu się na Rekomendacje sprawdzaj też, czy nie ma nowszego wydania.
Streszczenie rekomendacji
Rekomendacje są streszczone w kolejności z dokumentu, a ich numery odpowiadają numeracji oryginału, w której rekomendacja 11A stoi między 11 i 12.
A. Przygotowanie do korzystania z narzędzi AI (1 do 11A)
- ustalić, do czego narzędzie ma w kancelarii służyć;
- sprawdzić, jakich informacji narzędzie używa, jakiej są jakości i jak je przetwarza, w tym czy działa w chmurze i jak filtruje treści;
- ustalić, jaka umowa i w jakiej wersji obowiązuje przy korzystaniu z narzędzia;
- sprawdzić, czy umowa zapewnia poufność tego, co się do narzędzia wprowadza i co się z niego otrzymuje, łącznie z tajemnicą zawodową;
- sprawdzić, jak umowa reguluje prawa autorskie i co z tego wynika dla wykonywania zawodu;
- sprawdzić, czy dostawca bierze na siebie obronę przed roszczeniami osób trzecich o naruszenie praw własności intelektualnej;
- ocenić narzędzie pod kątem RODO: rola dostawcy, umowa powierzenia, klauzule informacyjne, przekazywanie danych poza Europejski Obszar Gospodarczy, ocena skutków dla ochrony danych;
- ustalić środki bezpieczeństwa, które trzeba włączyć, skonfigurować i opisać w instrukcjach dla zespołu;
- określić zasady stosowania agentów AI, w tym czynności zastrzeżone dla radcy, weryfikację wyników i możliwość wyłączenia agenta;
- sprawdzić techniczne i prawne warunki połączenia narzędzia z systemami, z których kancelaria już korzysta, w tym bezpieczeństwo danych i umowy na te systemy;
- ocenić przydatność douczania modelu na własnych danych;
- wdrożyć zasady kwalifikowania narzędzi korzystających z AI i własnej roli w świetle AI Act.
B. Wdrażanie narzędzi AI (12 do 17)
- przejrzeć umowy z klientami pod kątem ograniczeń albo zasad korzystania z narzędzi AI;
- ustalić, w jakich sytuacjach trzeba poinformować klienta o korzystaniu z narzędzia;
- ustalić, kiedy potrzebna jest zgoda klienta;
- ustalić, kiedy korzystanie z narzędzia może wpływać na wynagrodzenie radcy prawnego;
- spisać wewnętrzne zasady korzystania z narzędzi i wskazać osobę, która je aktualizuje i odpowiada na pytania;
- przeprowadzić wewnętrzne szkolenie przed rozpoczęciem pracy z narzędziem.
C. Stosowanie narzędzi AI (18 do 23)
- regularnie oceniać używane narzędzia IT i AI, w tym nowe funkcje AI w znanych narzędziach, oraz to, co w międzyczasie pojawiło się na rynku;
- regularnie przeglądać i aktualizować wewnętrzne zasady, także po istotnej zmianie narzędzia albo po istotnym błędzie lub incydencie;
- organizować regularne wewnętrzne szkolenia, także dla aplikantów i młodych prawników;
- wdrożyć zasady tworzenia, zarządzania i aktualizowania wewnętrznej bazy wiedzy o narzędziach AI, których kancelaria używa, i o tych, które oceniła, ale nie wdrożyła;
- zarządzać incydentami związanymi z AI i podejmować działania zapobiegawcze na przyszłość;
- weryfikować wyniki narzędzia odpowiednio do ich wykorzystania, znaczenia dla klienta i ryzyka oraz oceniać autentyczność materiałów otrzymanych od innych podmiotów.
Zmiany w drugim wydaniu
Drugie wydanie zachowuje układ i numerację pierwszego. Dochodzą dwie rekomendacje, 11A i 23, a w wielu dotychczasowych zmieniła się treść.
- Rekomendacja 4 mówi wprost, że radca nie powinien wprowadzać danych klientów do narzędzi bez odpowiednich zabezpieczeń, w szczególności do niezabezpieczonych wersji konsumenckich, ani przetwarzać tajemnic zawodowych w narzędziach, których dostawca może używać danych do własnych celów, w tym do trenowania modeli.
- Rekomendacja 9 zachowuje ocenę przydatności agentów AI i dodaje zasady ich stosowania, w tym czynności zastrzeżone dla radcy, obowiązkową weryfikację wyników kierowanych na zewnątrz i możliwość wyłączenia agenta w każdym momencie.
- Nowa rekomendacja 11A dotyczy kwalifikowania narzędzi i roli radcy prawnego w świetle AI Act, w tym ryzyka, że sposób udostępnienia narzędzia klientom albo osobom trzecim przekształci kancelarię z podmiotu stosującego w dostawcę.
- Rekomendacja 13 nadal przyjmuje, że radca co do zasady nie musi informować klienta o korzystaniu z AI, ale wiąże to z warunkiem, że weryfikuje wyniki i odpowiada za nie. Gdy klient zleca pracę z AI bez weryfikacji, radca informuje go, że wynik powstał z AI bez weryfikacji, i potwierdza pisemnie zakres zlecenia.
- Rekomendacja 13 dodaje zasady postępowania z oznaczeniami treści wygenerowanych przez AI. Radca powinien określić, kiedy może je usunąć, na przykład po istotnej modyfikacji albo weryfikacji materiału, i uwzględnić przy tym regulamin danego systemu AI.
- Rekomendacja 14 przyjmuje, że zgoda klienta na korzystanie z AI generalnie nie jest wymagana, i każe radcy ocenić jej potrzebę w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy dane klienta mają posłużyć do trenowania modelu.
- Rekomendacja 15 mówi już w nagłówku o wynagrodzeniu radcy prawnego i dodaje wskazówki rozliczeniowe, między innymi wykazywanie w rozliczeniu godzinowym rzeczywistego czasu pracy, z przygotowaniem danych i weryfikacją wyników.
- Rekomendacja 16 rozbudowuje wykaz treści wewnętrznych zasad, między innymi o białą listę zatwierdzonych narzędzi, i dopuszcza w kancelarii jednoosobowej instrukcję na jednej stronie.
- Rekomendacja 18 obejmuje także funkcje AI dodawane do narzędzi IT znanych od lat, na przykład do systemów badania prawnego czy zarządzania dokumentami.
- Rekomendacja 20 dodaje zalecenia dla aplikantów radcowskich i młodych prawników, między innymi szkolenie z weryfikacji materiałów wygenerowanych przez AI i pracę pod kierunkiem doświadczonych radców.
- Nowa rekomendacja 23 zaleca weryfikację wyników AI odpowiednio do ich wykorzystania, znaczenia dla klienta i ryzyka oraz ocenę autentyczności materiałów od innych podmiotów. Gdy klient oczekuje węższej weryfikacji, rekomendacja radzi uregulować to w umowie jako element zakresu zlecenia, po uprzednim poinformowaniu klienta o ryzykach. Ograniczenie nie obejmuje pism procesowych i innych dokumentów składanych do sądów i organów, w których radca sprawdza istnienie i treść powołanych orzeczeń i przepisów.
- Doszły trzy załączniki, których w pierwszym wydaniu nie było, z elementami obowiązku informacyjnego z art. 13 i 14 RODO, z listą sprawdzającą RODO i AI Act przed wdrożeniem narzędzia oraz ze wzorem rejestru wykorzystywanych narzędzi AI. Załącznik 2 z przykładami zastosowań AI zaktualizowano.
Proponowana kolejność wdrażania w małej kancelarii
moja ocenaCzęść z dwudziestu czterech rekomendacji uzależnia zakres działań od wielkości i struktury organizacji. Kancelaria jedno- lub kilkuosobowa nie musi jednak zaczynać od początku i iść po kolei. W mojej ocenie rozsądna kolejność wygląda tak.
Najpierw dwie kartki papieru. Rekomendacje 1 i 2 dotyczą tego, do czego narzędzie ma służyć i co się z wprowadzonymi do niego informacjami dzieje. Bez tego kolejne kroki są zgadywaniem. Gotowy formularz daje załącznik 5, czyli wzór rejestru wykorzystywanych narzędzi AI, w którym wpis obejmuje między innymi dopuszczone zastosowania i kategorie danych.
Potem umowa, poufność i RODO. Rekomendacje 3, 4 i 7. To jest miejsce, w którym rozstrzyga się, czy narzędzia w ogóle wolno używać do spraw klientów objętych tajemnicą zawodową. Warunki bezpłatnych narzędzi konsumenckich zwykle tego testu nie przechodzą. W tym samym kroku trzeba też ustalić rolę kancelarii w świetle AI Act (rekomendacja 11A), bo sposób udostępnienia narzędzia klientom albo osobom trzecim może zrobić z kancelarii dostawcę.
Potem spisane zasady i szkolenie. Rekomendacje 16 i 17. Służy to jednocześnie wykonaniu obowiązku z art. 4 AI Act, stosowanego od 2 lutego 2025 r., który od 27 lipca 2026 r. polega na podejmowaniu środków wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI.
Potem plan na wypadek kłopotu. Rekomendacja 22. Trzeba ustalić, kto ma wiedzieć pierwszy, gdy do narzędzia trafi coś, co trafić nie powinno, jakie są pierwsze czynności (na przykład odebranie dostępu i zabezpieczenie śladów) i w jakich terminach zgłasza się incydent organom i klientom.
Rekomendacje dotyczące agentów (9) i douczania modeli (11) stają się aktualne, gdy kancelaria rozważa takie rozwiązania. Warunki łączenia narzędzia z innymi systemami (10) trzeba ocenić już przed wyborem narzędzia. Weryfikacji wyników (23) nie da się odłożyć, bo dotyczy już pierwszego użycia narzędzia.
Charakter dokumentu
stan ustalonyRekomendacje są publikacją samorządu zawodowego, a nie aktem prawa powszechnie obowiązującego. Nie zastępują ani przepisów, ani Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Obowiązki wynikające z AI Act, z RODO i z przepisów o tajemnicy zawodowej obowiązują niezależnie od tego, czy ktoś Rekomendacje przeczytał.
Ich wartość polega na tym, że porządkują pytania, które i tak trzeba sobie zadać przed wpuszczeniem narzędzia AI do kancelarii, i robią to w kolejności, w jakiej te pytania pojawiają się w praktyce.
Oryginał Rekomendacji
Pełny tekst drugiego wydania udostępnia Krajowa Izba Radców Prawnych w aktualności o jego premierze oraz w pliku z pełną treścią. Pierwsze wydanie z 2025 r. pozostaje dostępne na stronie z opisem publikacji i w pliku archiwalnym. Wydawcą obu wydań jest Krajowa Izba Radców Prawnych, a prawa autorskie do nich zastrzega Microsoft sp. z o.o. Wszystko powyżej jest streszczeniem i komentarzem, a nie przedrukiem.
informacja o współpracy
Szkolenia z Rekomendacji prowadzę dla kancelarii i okręgowych izb, z perspektywy współautora.
Wystarczy krótka wiadomość na adres pawel.kowalski@luminai.pl albo gotowy szablon wiadomości. Odpowiadam w ciągu dwóch dni roboczych, a zapytanie do niczego nie zobowiązuje.