02 · przepisy z komentarzemArt. 99. Kary

Artykuł wprowadza trzy poziomy kar administracyjnych, powiązane z wagą naruszenia. Najwyższy dotyczy złamania zakazu praktyk z art. 5 (na przykład manipulacyjnych technik podprogowych czy niedopuszczalnego scoringu społecznego): do 35 000 000 EUR lub do 7% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego, w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa (ust. 3). Niższy próg, do 15 000 000 EUR lub do 3% obrotu, obejmuje naruszenie obowiązków dostawców, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów i podmiotów stosujących (w tym z art. 26), obowiązków jednostek notyfikowanych oraz obowiązków przejrzystości z art. 50 (ust. 4). Najniższy próg, do 7 500 000 EUR lub do 1% obrotu, dotyczy przekazania jednostkom notyfikowanym lub organom krajowym informacji nieprawidłowych, niekompletnych lub wprowadzających w błąd (ust. 5).1

Każdy z trzech progów łączy ta sama zasada: bierze się pod uwagę wyższą z dwóch wartości, kwoty nominalnej albo procentu obrotu, co przy dużych przedsiębiorstwach w praktyce oznacza rozstrzygające znaczenie procentu, nie kwoty. Dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, rozporządzenie odwraca regułę: kara nie przekracza tej z dwóch wartości, która jest niższa (ust. 6). Samą wysokość kary w granicach danego progu ustala się indywidualnie, uwzględniając między innymi wagę i czas trwania naruszenia oraz jego skutki, liczbę poszkodowanych osób, wielkość operatora i jego roczny obrót, stopień współpracy z organem, umyślny lub wynikający z zaniedbania charakter naruszenia oraz działania podjęte w celu złagodzenia szkody (ust. 7).

Sporne pozostaje, jak liczyć „całkowity roczny światowy obrót” spółki należącej do grupy kapitałowej. Jedno stanowisko przenosi na grunt tego przepisu pojęcie przedsiębiorstwa znane z unijnego prawa konkurencji i z praktyki kar na gruncie RODO, czyli za podstawę bierze obrót całej grupy, nie tylko spółki odpowiedzialnej za naruszenie. Drugie stanowisko wskazuje, że przepis mówi o obrocie przedsiębiorstwa, które dopuściło się naruszenia, i bez wyraźnej podstawy nie należy automatycznie doliczać obrotu podmiotów powiązanych. Sam art. 99 tej kwestii wprost nie rozstrzyga.

Widełki kwotowe i procentowe działają wprost, bez potrzeby przenoszenia ich do prawa krajowego, ale rozporządzenie pozostawia państwom członkowskim ustanowienie przepisów o karach i innych środkach egzekwowania prawa wobec operatorów, w tym o ostrzeżeniach i środkach niepieniężnych (ust. 1), a także decyzję, w jakim zakresie karom pieniężnym mogą podlegać krajowe organy i podmioty publiczne (ust. 8). W zależności od systemu prawnego danego państwa karę nakłada właściwy sąd krajowy albo inny właściwy organ (ust. 9), a państwa członkowskie powiadamiają o swoich przepisach Komisję najpóźniej do dnia rozpoczęcia stosowania (ust. 2). Sam art. 99 należy do rozdziału XII rozporządzenia (Kary, art. 99-101), który stosuje się od 2 sierpnia 2025 r., czyli rok przed ogólną datą stosowania rozporządzenia, z wyjątkiem art. 101 o karach dla dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia.2

Na start stosowania tego przepisu w Polsce nie spodziewam się fali wysokich kar pieniężnych. Zanim organ nadzoru rynku zacznie nakładać kary w górnych widełkach, musi sprawnie działać, czyli mieć wyznaczoną strukturę, obsadę i praktykę kontroli, a to zwykle rozkłada się w czasie po wejściu przepisów w życie. Bardziej prawdopodobne na początku są ostrzeżenia i środki niepieniężne, które rozporządzenie wprost dopuszcza (ust. 1), a pierwsze decyzje pieniężne spodziewam się raczej w sprawach o jaskrawe naruszenie zakazanych praktyk z art. 5 niż w sprawach o niuanse dokumentacyjne. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) wchodzi w życie 11 sierpnia 2026 r. i ustanawia organem nadzoru rynku Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, ale przepisy o kontroli, postępowaniu i karach zaczynają obowiązywać dopiero 28 października 2026 r., a Przewodniczącego Komisji Sejm ma powołać w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie. Kary administracyjne nakłada Komisja na podmiot obowiązany do przestrzegania rozporządzenia (art. 104 ust. 1 ustawy), czyli na operatora, którym bywa spółka, jednostka organizacyjna albo osoba fizyczna prowadząca działalność. Osobno ustawa przewiduje odpowiedzialność za wykroczenie, karą ograniczenia wolności albo grzywny, za utrudnianie czynności kontrolnych oraz za niewykonanie decyzji nakazującej zaprzestanie stosowania systemu, i wprost obejmuje nią tego, kto działa w imieniu lub interesie osoby prawnej (art. 112 i art. 113 ustawy). Szerzej: nadzór nad AI w Polsce. Prognoza nie zmniejsza zakresu obowiązków i nie powinna być podstawą decyzji o odłożeniu wdrożenia.